(Góc nhìn Lucas)
“Đào tạo 10.000 CEO, kiến tạo thế hệ lãnh đạo mới”. Nghe thì rất tích cực, nhưng thực tế lại đầy rào cản tâm lý, nguồn lực và sự thật cay đắng. Từ trải nghiệm của tôi, người va chạm với nhiều founders/CEOs, cả ở vai trò đối tác, đồng hành, điều hành – tui nhận ra 10 điểm then chốt sau:
1. Cái tôi như một lớp giáp
Founder/CEO thường có “tôi cao” vì họ sống bằng niềm tin rằng “chỉ có mình mới làm được”. Chỉ có thực tế mới đủ năng lực để dạy hay làm thầy của họ.
Họ đã phải trả giá với thực tế quá nhiều nơi sách vở không phản ánh được 01 chút gì ngoài số tiền họ đã mất đi. Sự thật trần trụi này cũng trở thành 01 tâm lý cực kỳ gai góc và được quy kết bằng 1 từ khoá ‘thực chiến’, ám chỉ cái mấy ông biết trên sách vở không hề đúng với số tiền thật mà họ mất – rất nhiều lần chục tỉ.
Họ trở nên xù xì, gai góc và thậm chí coi thường những thứ lý thuyết không có giá trị bằng trải nghiệm ngoài đời mà họ va vấp phải. Chính điều đó phát sinh ra cái tôi – EGO của người làm chủ.
Cái tôi này ban đầu giúp họ vượt qua sự nghi ngờ của người khác khi khởi sự, nhưng càng lớn thì càng trở thành lớp giáp ngăn họ nhận phản hồi; nếu người đang chia sẻ không đồng cấp với họ: Tư duy, trải nghiệm, số tiền kiếm được, trái nghiệm và độ sâu trong ngành.
Ai đủ khả năng hiểu sâu tất cả các ngành?
2. Không ai muốn nhỏ hơn … một ông chủ khác
Thực tế là đa số ít CEO chịu chấp nhận mình không giỏi hơn người khác ở một mảng nào đó, quy mô càng bé, cái EGO này càng cao.
Chỉ khi phải đối mặt với sân chơi lớn hơn, chính họ mới điều chỉnh cái EGO này.
Họ nói “Tôi tuyển người giỏi hơn tôi”nhưng trong tâm lý thì lại thấy bị đe dọa sự ảnh hưởng. Bao nhiêu tuổi thì họ bắt đầu đủ già dặn và rộng lượng với người khác? U50?
3. Ảo tưởng “dạy CEO như dạy nghề”
Để trở thành CEO không chỉ học lớp, đọc sách, lấy bằng. Nó là kết tinh của máu, mồ hôi, nước mắt, thương vụ, sai lầm và rủi ro mất tài sản. Muốn đào tạo 10.000 CEO thì giống như nghĩ rằng có thể nhân bản Steve Jobs hay Elon Musk trong … 3 tháng.
4. Ngân sách vs khẩu hiệu
Khẩu hiệu thì miễn phí, nhưng chi phí chuyển hoá lại cực cao. Một CEO trưởng thành cần va chạm thực tế, mà va chạm nghĩa là “đốt tiền thật”, từ vốn mồi, thất bại, trả giá cho quyết định sai. Không ngân sách, thì đào tạo chỉ là lý thuyết.
5. Chất lượng vs số lượng
10.000 người được gắn nhãn CEO, nhưng bao nhiêu trong số đó có thể tạo ra giá trị? Một người thực sự điều hành doanh nghiệp bền vững khác xa một người chỉ cầm cái danh CEO để đi sự kiện, networking. Con số nhiều nhưng chất có thể … loãng.
6. Quản lý tài chính là bài kiểm tra cuối cùng
CEO thật không phải người được trao danh xưng, mà là người đứng mũi chịu sào khi công ty mất thanh khoản, lãi vay siết cổ, nhân viên đòi lương.
7. Khác biệt vùng an toàn
Founder có cái tôi cao vì họ đã chứng minh được mình “thoát khỏi vùng an toàn”. Nhưng một chương trình đào tạo đại trà lại đang nhồi nhét vùng an toàn mới, nơi người ta được vỗ vai là “CEO” mà chưa trải qua chiến trường.
8. Không phải ai cũng chịu nổi áp lực cô đơn
CEO không chỉ điều hành, mà còn chịu cô đơn đỉnh cao: Không ai chia sẻ hết được gánh nặng với bạn. 10.000 người học lớp CEO nhưng nếu 9.000 người trong đó bỏ cuộc vì không chịu nổi cô đơn, thì chương trình đó thất bại ngay từ đầu.
9. Kỳ vọng xã hội vs năng lực cá nhân
Xã hội thích tung hô, tạo biểu tượng. Nhưng biểu tượng không trả được lương cho nhân viên, không nuôi sống gia đình. Kỳ vọng xã hội thường vượt quá năng lực cá nhân, và khi vỡ mộng thì chỉ còn lại… thất vọng.
10. Cái tôi tập thể vs cái tôi cá nhân
Một chương trình muốn tạo ra 10.000 CEO cần “cái tôi tập thể”: Tinh thần đoàn kết, hệ sinh thái, platform chung. Nhưng đa phần founder lại có “cái tôi cá nhân”: Ai cũng muốn mình là số 1, không ai chịu là số 2. Vậy thì 10.000 ông vua có thể tồn tại cùng một lúc không?
Muốn tạo ra CEO thật sự thì phải có hub platform, một “hệ sinh thái” chứ không phải một lớp học.
Nó gồm:
1. Giáo dục & học thuật
Không chỉ dạy lý thuyết MBA kiểu “case study Harvard, Vinamilk, Hoà Phát…”, mà phải tailor cho bối cảnh Việt Nam, cho rất nhiều quy mô: Luật, thuế, PCCC, cổ phần hóa, thị trường vốn, nhân sự địa phương, văn hóa vùng miền.
Người hướng dẫn phải vừa có “nền tảng học thuật chuẩn” vừa biết “local context”.
2. Vốn thật & rủi ro thật
Một CEO không trưởng thành nếu không từng quyết định với tiền thật. Nên platform phải có quỹ “seed” hoặc “lab fund” cho học viên thử sức. Sai thì mất tiền, nhưng còn rẻ hơn là để họ mất 100 tỷ ngoài đời.
Seed Fund này mà được tài trợ bởi vốn Nhà nước thì quá là đỉnh cao, tất nhiên có quy chuẩn quản lý vốn và thúc đẩy tỉ lệ thành công ở các vòng sớm.
3. Thực chiến & dự án thật
Không có thực chiến thì toàn lý thuyết. Phải cho học viên “đi vào doanh nghiệp thật”, hoặc trực tiếp, hoặc dưới dạng M&A, hoặc qua các công ty trong hệ sinh thái. Học quản trị bằng cách ngồi ghế thật, ký hợp đồng thật, đàm phán thật.
4. Diều dắt tư cách & đạo đức
CEO không chỉ là người ra quyết định, mà còn là người chịu trách nhiệm. Phải rèn cách ứng xử với cổ đông, nhân viên, xã hội.
5. Thông tin & trí tuệ tập thể
CEO cần một platform dữ liệu và network thật sự: Thông tin pháp lý, dữ liệu thị trường, mentors đa ngành. Người ta không thất bại vì thiếu quyết tâm, mà vì thiếu thông tin đúng lúc.
Vậy ai có thể làm được việc này?
• Tầm vóc & kinh nghiệm: Phải là người vừa làm doanh nghiệp thực (gánh vác, thoái vốn, IPO, M&A), vừa đi qua nhiều chu kỳ kinh tế.
• Học thuật: Phải hiểu frameworks chuẩn (IFRS, BSC, 3P, ERP,…) để dạy lại được.
• Thực tiễn: Không chỉ giảng, mà đưa học viên vào dự án đang vận hành.
• Tài chính: Phải có quỹ riêng hoặc network quỹ để bơm vốn thử thách.
• Khả năng sư phạm: Biết “chuyển hóa” từ trải nghiệm thành tri thức cho học viên.
• Thời gian & kiên nhẫn: Sẵn sàng đồng hành 3-5 năm, chứ không phải dạy 3 ngày rồi trao bằng.
–
Chi phí tài chính để đào tạo 1 Entrepreneur/CEO trong 10 năm
Muốn tạo ra 1 CEO thật sự được xã hội nhìn nhận thì phải tính đến đủ 5 cấu phần chi phí:
1. Giáo dục & Học thuật (Academic Foundation)
• MBA/mini-MBA trong nước: 200-500 triệu/10 năm
• Các khóa quốc tế (Harvard, INSEAD, LBS, Stanford short course…): 500 triệu-1 tỷ
• Các chương trình chuyên môn (ACCA, CFA, CPA, Digital, Strategy…): 200-300 triệu
Tổng ~1.0–1.5 tỷ
2. Thực chiến & Sai lầm (Trial & Error Cost)
• Startup thử và fail 1-2 lần: 2–5 tỷ (chi phí mất vốn, mất cơ hội)
• Sai lầm về pháp lý, nhân sự, thuế, hợp đồng: 500 triệu-1 tỷ
Tổng ~3–6 tỷ
3. Mentorship & Network (Con người và Quan hệ)
• Phí cố vấn/mentor 1-1: 100-300 triệu/năm
• Networking: hội nghị, diễn đàn, phí membership (YPO, Endeavor, VCCI, AmCham…): 1-2 tỷ/10 năm
Tổng ~2–3 tỷ
4. Chi phí cơ hội (Opportunity Cost)
• Nếu đi làm thuê C-level 10 năm thì có thể kiếm 5-10 tỷ (tùy ngành).
• Chọn khởi nghiệp => mất khoản này.
Tạm tính ~7 tỷ
5. Phát triển cá nhân & Đời sống (Personal Growth)
• Sức khỏe, tâm lý, coach: 500 triệu-1 tỷ
• Du lịch học hỏi (study trip, immersion ở US, EU, Singapore, China…): 1-2 tỷ
• Đọc sách, tài liệu, công nghệ, AI tools, workshop: 200-300 triệu
Tổng ~2–3 tỷ
Nhân lên cho 10,000 CEO
• 10,000 x 15 – 20 tỷ = 150,000 – 200,000 tỷ VND
• Tương đương 6 – 8 tỷ USD (theo tỷ giá 25,000 VND/USD).
Con số này bằng:
- Gần bằng tổng vốn hóa của 1 ngân hàng top 5 Việt Nam.
- ~10% GDP Việt Nam 2024.
Kết luận
• Muốn đào tạo 1 CEO thật cần 15-20 tỷ VND/10 năm.
• Muốn có 10,000 CEO đạt chuẩn cần 150,000-200,000 tỷ VND, không thể chỉ hô khẩu hiệu.
• Nếu không có hub platform kết hợp giáo dục + vốn thật + dự án thật + mentorship thật, thì kết quả chỉ là tạo ra 10,000 “CEO giấy” chứ không phải 10,000 doanh nhân gánh nổi xã hội.
Tôi tiếp xúc anh em quy mô 70 – 100 tỷ/1 năm đầy kinh nghiệm chiến trường mà quá trình còn rất trầy trật thì 10,000 CEO này tạo ra bằng cách nào nhỉ?
Lucas.