Câu hỏi tui hay dành cho anh chị em founders rất đơn giản để tự mình phản tư chính mình: “Gần đây, mình đang được tiếp cận và tạo ra giá trị với tầng lớp nào?”
Nếu có điều gì trong này giúp bạn đỡ mất vài năm dò đường, xem thử nhé.
Mình gọi mô hình này là Kim tự tháp Ảnh hưởng & Tiếp cận.
Tầng 1 – Dreamers & Wantrepreneurs
Đứng giữa một hội trường cả ngàn người, hô vang bốn từ giống nhau: startup, unicorn, AI, funding….
Hội thảo nối hội thảo.
Từng rao namecard nhanh hơn chính bản thân mình cảm thấy đang tạo ra được bất cứ giá trị gì.
Từng chụp hình lúc pitch nhiều hơn số khách hàng thực sự trả tiền cho mình…
Không có gì sai ở tầng này cả, ai cũng bắt đầu từ đây, kể cả mình.
Mình chỉ ước có ai đó nói nhỏ với mình: sự nhiệt huyết ở đây là thật, nhưng chúng không tạo ra ảnh hưởng.
Dreamers nói chung để vào bàn: Rất dễ. Chỉ cần đăng ký. Mua vé. Networking. Pitch. Workshop.
Giá trị trao đổi: Ý tưởng. Năng lượng. Khát vọng.
Rủi ro: Nhầm lẫn giữa nhiều kết nối với nhiều cơ hội.
Điều ít ai nói
Namecard không phải relationship. Follow Facebook không phải trust. Like LinkedIn không phải influence.
Tầng 2 – Founder mới bước chân vào nghề
Công ty có pháp nhân. Doanh thu bắt đầu chảy về. Vài nhân viên đầu tiên gọi mình là “sếp”.
Lúc này bắt đầu khẳng định được chính mình, bắt đầu tự tin hơn; thấy đầu óc và phân tích cũng logic ghê gớm trong thế giới này… đừng lo, gần như ai đi qua giai đoạn này cũng vậy. Đó là một phần bình thường của hành trình.
Vào bàn: Có công ty. Có sản phẩm. Có khách hàng là đủ.
Giá trị trao đổi: Execution. Doanh thu. Case study.
Rủi ro: Founder bắt đầu nghĩ mình đã tạo ra giá trị. Đúng. Nhưng phần lớn giá trị vẫn nằm trong phạm vi công ty của mình.
Điều ít ai nói: Doanh thu chưa chắc đổi được sự tin tưởng. Có tiền chưa chắc đổi được quyền tiếp cận.
Tầng 3 – Founder có thành tựu
Công ty chạm mốc 30 tỷ, rồi 100 tỷ, rồi 300+ tỷ doanh thu. Đây là lúc founders tự tin nhất trong đời. Và cũng là lúc nhiều lần tự mình bị vỡ mộng, theo cách nhẹ nhàng nhưng nhớ đời.
Tôi vẫn nhớ buổi ngồi trước một quỹ PE lần đầu tiên. Tôi chuẩn bị kỹ để kể một câu chuyện hay. Nhưng không ai hỏi tôi kể chuyện gì cả, họ hỏi những thứ tôi chưa từng chuẩn bị: cấu trúc sở hữu ra sao, dòng tiền có lặp lại được không, công ty có phụ thuộc quá nhiều vào một mình tôi hay không…
Nói chung tầng này để vào bàn: Scale. Brand. Track record.
Giá trị trao đổi: Market knowledge. Execution. Network.
Rủi ro: Bắt đầu nghĩ “Có tiền thì muốn gặp ai cũng được.”
Thực tế không hẳn. Có rất nhiều cánh cửa không mở bằng tiền bạc.
Điều ít ai nói: Tiền mua được cuộc hẹn. Không mua được sự tín nhiệm.
Invisible Wall: Bức tường ngăn cách và phần lớn tui thấy đây là thứ founders phải tự đấu tranh với bên trong mình nhiều nhất trong nhiều năm để nhận ra.
Nếu: Founder nói Growth.
Professional Operator nghe thành: Process (Quy trình và tuân thủ)
Board nghe thành Governance (Quản lý tài sản và lợi ích cổ đông)
PE nghe thành Return on Capital (Khi nào hoàn vốn và thoái vốn)
Family Office nghe thành Preservation (Giá trị bảo toàn và đóng góp xã hội)
Chính khách nghe thành Long-term alignment (Điều founder làm liên quan gì tới tính Chính danh và định hướng Quốc gia?)
Hoá ra là mọi người đang nói những ngôn ngữ khác nhau mặc dù cùng là người Việt Nam.
Professional Operators
Vào bàn: Không phải vì nổi tiếng. Mà vì được người khác tin giao vận hành.
Giá trị trao đổi: Khả năng biến chiến lược thành kết quả.
Rủi ro: Founder thường đánh giá chưa đủ nhóm này vì cho rằng họ chưa bao giờ khởi nghiệp. Trong khi rất nhiều PE và Corporate đánh giá doanh nghiệp thông qua chính đội ngũ chuyên môn này.
Điều ít ai nói: Một CFO giỏi. Một COO giỏi. Có thể tạo ra nhiều giá trị hơn một founder chỉ giỏi 01 vài chuyên môn…
Institution Builders
Vào bàn: Không ai mời vì bạn có doanh thu. Họ mời vì bạn giúp tổ chức vận hành tốt hơn.
Giá trị trao đổi: Governance. Capital Allocation. Institution Design.
Điều ít ai nói: Ở tầng này không ai hỏi: Năm nay bán bao nhiêu?
Họ hỏi: Năm năm nữa tổ chức này còn vận hành được nếu không có bạn không? Kế hoạch thoái vốn và ROI của đợt bán cổ phiếu thoái vốn (Secondary Share) là bao nhiêu?
Capital Allocators
Vào bàn: Không phải vì bạn cần vốn. Mà vì bạn biết sử dụng vốn và đội ngũ bạn có khả năng hấp thụ vốn.
Giá trị trao đổi: Capital Allocation. Risk. Expected Return. Trust.
Điều ít ai nói: Nhiều founder nghĩ: Có dự án hay thì quỹ sẽ đầu tư.
Thực tế nhiều quỹ đầu tư trước hết vì họ tin người sáng lập có thể phân bổ nguồn lực tốt trong nhiều năm, không chỉ vì dự án hiện tại.
Legacy Builders
Vào bàn: Không phải vì thành công. Mà vì ảnh hưởng tích lũy đủ lâu.
Giá trị trao đổi: Tri thức. Thể chế. Tính chính danh. Ổn định kinh tế. Tạo công ăn việc làm. Ủng hộ đường lối. Tác động xã hội.
Điều ít ai nói: Đến một giai đoạn, điều người ta quan tâm không còn là: Bạn sở hữu bao nhiêu mà là: Cách bạn đi có tồn tại được ở Vietnam và được Vietnam công nhận hay không?
Có lẽ câu hỏi không còn là: “Làm sao để gặp được nhiều người hơn?”
Mà là: “Mình đang học cách nói ngôn ngữ của tầng mình muốn bước tới chưa?”
Vì mỗi tầng đều tạo ra giá trị.
Chỉ là họ định nghĩa “giá trị” hoàn toàn khác nhau.
Lucas – Founder of Equitix Investing.