Người rời ghế CEO của một hệ thống hơn 180.000 xe tại sáu quốc gia, để làm founder với vốn điều lệ 30 tỷ đồng.
Nếu kỳ một là một người bước từ nền tảng gia đình lên chiếc ghế lớn nhất một tập đoàn, thì kỳ hai là chuyện ngược lại. Một người đang ngồi ở đúng chiếc ghế ở tập đoàn quay về tự đứng dậy, bước ra, và ngồi xuống vạch xuất phát.
Tháng 6 năm 2026, Nguyễn Văn Thanh rời ghế Tổng Giám đốc GSM, tức Green SM, sau hơn ba năm gây dựng nó từ số không thành nền tảng di chuyển thuần điện lớn nhất Đông Nam Á.
Con số anh để lại: hơn 186.000 xe điện và xe máy điện đang chạy, ở sáu quốc gia, hơn một triệu chuyến đi mỗi ngày, thị phần taxi công nghệ tại Việt Nam vượt qua cả Grab. Anh khi đó 34 tuổi, từng vào danh sách Forbes 30 Under 30 châu Á. Ba tháng sau, ngày 9 tháng 9, một công ty tên AVES được đăng ký thành lập tại Hà Nội, vốn điều lệ 30 tỷ đồng. Anh góp 85%, giữ vai trò nhà sáng lập kiêm CEO. Trên trang cá nhân, anh viết một câu ngắn: tôi sẽ bắt đầu lại từ con số 0.
Số 0 mà anh nói tới có vẻ đúng về xuất phát điểm, nhưng nó là số 0 của tài sản công ty, không phải số 0 của năng lực con người.
Một công ty 30 tỷ đồng, ba cổ đông sáng lập, chưa có sản phẩm hoàn chỉnh, chưa có một khách hàng nào, đúng là bắt đầu từ số không theo mọi định nghĩa kế toán. Nhưng người ngồi ghế CEO công ty đó đã từng làm chính xác việc này một lần rồi, từ năm 2023, khi GSM cũng chỉ là một ý tưởng trên giấy trước khi thành công ty đứng đầu khu vực. Anh không phải một nhà lãnh đạo lần đầu run tay. Anh là người duy nhất trong ba nhân vật của series này đã đi trọn một vòng đời, từ số không lên đỉnh, rồi tự nguyện quay lại số không một lần nữa, với đầy đủ ký ức của lần đầu tiên còn nguyên trong đầu.
Những tấm đệm biến mất cùng một lúc
Cái khó không nằm ở việc thiếu kinh nghiệm. Cái khó nằm ở việc phải quên bớt (unlearn) đúng phần kinh nghiệm không còn dùng được nữa, trong lúc vẫn phải giữ lại phần … dùng được. Để thấy rõ tấm đệm nào đã biến mất, cái nào đáng để dùng lại vào từng mảng cụ thể dưới góc nhìn của tui như sau:
PHÁP LÝ
Ở quy mô corporate (có Vingroup): Có phòng pháp chế lo giấy phép, hợp đồng, tranh chấp, đăng ký kinh doanh ở từng tỉnh, từng quốc gia. Khi GSM mở rộng sang Lào, Indonesia, Philippines, Kazakhstan, Ấn Độ, hồ sơ pháp lý mỗi nước đã có đội chuyên trách chuẩn bị sẵn theo … khuôn mẫu.
Khi làm khởi nghiệp (AVES, tự thân): Ba người sáng lập, chưa có phòng pháp chế. Mọi hợp đồng nhà cung cấp, đăng ký sở hữu trí tuệ, giấy phép sản xuất phải tự đọc, tự ký, tự chịu trách nhiệm. Rủi ro pháp lý là rủi ro cá nhân, không còn được san sẻ qua một bộ máy.
Nếu có full – time tại thời điểm chưa có gì, lại là 01 điểm trừ, chứ không phải điểm cộng.
VỊ THẾ, UY TÍN THƯƠNG HIỆU
Ở quy mô corporate (có Vingroup): Chỉ cần nói tên GSM, đứng sau là Vingroup, nhà cung cấp tự động nới hạn mức công nợ, đối tác quốc tế chủ động tìm tới hợp tác, báo chí chủ động đưa tin. Vị thế đó có sẵn từ trước khi bước vào phòng họp.
Khi làm khởi nghiệp (AVES, tự thân): Chưa ai biết AVES là ai. Mỗi cuộc gặp nhà cung cấp, đối tác, hay ứng viên giỏi, đều phải tự thuyết phục lại từ đầu bằng uy tín cá nhân của ba người sáng lập, bằng sản lượng đặt hàng và tiêu thụ, bằng khả năng cân bằng giữa đường ra thị trường (Go-to-market), chi phí sử dụng trong khoản vốn đã góp và những dòng tiền đầu tiên để tiến dần tới trang trải chi phí hệ thống; khởi nghiệp tức … không còn cái bóng thương hiệu lớn để dựa vào.
TÀI CHÍNH
Ở quy mô corporate (có Vingroup): Cần vốn mở rộng một thị trường mới, có cả tập đoàn đứng sau bảo lãnh. Ngân hàng duyệt hạn mức dựa trên bảng cân đối hợp nhất, không phải dựa trên riêng một dự án có lãi hay chưa.
Khi làm khởi nghiệp (AVES, tự thân): Vốn điều lệ 30 tỷ đồng là toàn bộ những gì công ty có. Mỗi đồng chi ra phải tự tính lại có sống được tới lúc sản phẩm ra mắt mùa hè 2027 hay không. Không có ai bơm thêm nếu mình lỡ … tính sai.
AN TOÀN TÂM LÝ
Ở quy mô corporate (có Vingroup): Một quyết định đầu tư sai vẫn là tiền của tập đoàn. Người ra quyết định chịu trách nhiệm nghề nghiệp, không mất tài sản cá nhân. Điều này cho phép ra quyết định táo bạo hơn, thử nghiệm quy mô lớn hơn.
Khi làm khởi nghiệp (AVES, tự thân): 85% vốn AVES là tiền túi của chính người sáng lập. Một quyết định sai bây giờ không chỉ là bài học nghề nghiệp, mà là tiền và sự mất mát chân thật. Cái giá của một quyết định sai đã đổi hẳn về … bản chất tâm lý.
Cái này mới hình thành nên entrepreneurship và bản chất của skin-in-the-game.
NIỀM TIN ĐỘI NGŨ, TUYỂN DỤNG
Ở quy mô corporate (có Vingroup): Tuyển được người chuyên môn nhờ thương hiệu, lương thưởng cạnh tranh, lộ trình thăng tiến rõ ràng để thu hút nhân tài.
Khi làm khởi nghiệp (AVES, tự thân): Niềm tin đội ngũ dựa vào sự gần gũi và tin tưởng cá nhân vào founder, chưa có hệ thống lương thưởng hay lộ trình thăng tiến bài bản để giữ người. Và thật ra cũng không quá cần thiết ở giai đoạn này khi mọi đơn hàng đầu tiên chưa phát sinh.
QUAN HỆ NHÀ CUNG CẤP
Ở quy mô corporate (có Vingroup): Mối quan hệ được xây trên nền thương hiệu và quy mô đơn hàng lớn, có sẵn đòn bẩy đàm phán.
Khi làm khởi nghiệp (AVES, tự thân): Phải tự xây dựng mối quan hệ với nhà cung cấp từ số 0, không có đơn hàng lớn để làm đòn bẩy đàm phán.
Nhìn vào những gì vừa liệt kê sẽ thấy một điều: không phải một tấm đệm … hồi xưa chúng biến mất, mà cả sáu tấm đệm biến mất cùng lúc, ngay trong cùng một lần chuyển dịch tâm thế.
Đây là lý do vì sao câu “bắt đầu lại từ con số 0” nghe rất chân thật với người trong cuộc, dù về năng lực cá nhân thì hoàn toàn không phải như vậy.
Nếu nhìn qua đúng bộ từ khoá tui hay dùng để phân biệt thời khởi nghiệp và thời chuyên nghiệp trong lớp mình hay chia sẻ cho founder từ 60 – 100 tỉ đang dịch chuyển, tức là tư duy, cách dẫn dắt, năng lực, thói quen, niềm tin và cách hành động, thì case này đọc và có thể kể lại kiểu dễ hiểu như sau:
TƯ DUY
Thời khởi nghiệp là: giống một bà bán phở mới mở quán, đầu óc chỉ nghĩ một chuyện duy nhất là làm sao bán hết nồi phở hôm nay để mai còn tiền đi chợ, chưa cần nghĩ ba năm nữa quán sẽ ra sao.
Thời chuyên nghiệp, tức GSM lúc trước, là: tư duy cho cả một chuỗi quán, hôm nay tính mở thêm ở tỉnh nào, sang năm tính mở sang nước nào, vì đã có cả một hệ thống phía sau lo phần còn lại.
Còn ở AVES bây giờ, phải là: tự ép đầu óc quay lại kiểu bà bán phở, lo cho nồi phở hôm nay trước, chưa vội nghĩ chuyện năm thứ năm khi còn chưa bán được tô đầu tiên.
CÁCH DẪN DẮT (LEADERSHIP)
Thời khởi nghiệp là: dẫn dắt vài người bằng cách xắn tay áo làm cùng, nói một câu là hiểu nhau ngay, như một gia đình nhỏ cùng lo một sạp hàng.
Thời chuyên nghiệp, tức GSM lúc trước, là: dẫn dắt hàng trăm/nghìn người, không thể nói chuyện tay đôi với từng người được nữa, phải qua nhiều tầng quản lý, như một công ty lớn cần tổ trưởng, quản đốc, giám đốc vùng, miền, quốc gia để một mệnh lệnh đi tới được người cuối cùng.
Còn ở AVES bây giờ, phải là: chỉ có ba người, nên quay lại kiểu gia đình nhỏ, ngồi sát nhau bàn từng việc, chưa cần và cũng không nên vẽ sơ đồ tổ chức nhiều tầng ra làm gì.
NĂNG LỰC (COMPETENCY)
Thời khởi nghiệp là: một người phải biết làm nhiều việc, sáng đi giao hàng, chiều ngồi tính sổ, như chủ tiệm tạp hoá kiêm luôn nhân viên…
Thời chuyên nghiệp, tức GSM lúc trước, là: mỗi người chỉ giỏi đúng một việc, người chuyên bán hàng, người chuyên kế toán, người chuyên vận hành, không ai phải ôm hết…
Còn ở AVES bây giờ, phải là: ba người sáng lập vẫn phải là người đa năng kiểu chủ tiệm tạp hoá, chưa thể chia việc rạch ròi như một tập đoàn đã có hàng nghìn nhân sự.
THÓI QUEN (HABIT)
Thời khởi nghiệp là: thói quen linh hoạt, hôm nay có vấn đề gì thì xử lý vấn đề đó, không có quy trình cố định, như gánh hàng rong, trời mưa thì đổi chỗ bán, không câu nệ giờ giấc.
Thời chuyên nghiệp, tức GSM lúc trước, là: thói quen làm theo quy trình, biểu mẫu, báo cáo, ai cũng phải điền đúng form, đúng thời hạn, như một nhà máy có ca kíp … rõ ràng.
Còn ở AVES bây giờ, phải là: nếu mang nguyên thói quen báo cáo, biểu mẫu của GSM áp vào đây, sẽ giống bắt một gánh hàng rong làm sổ sách như tập đoàn, chỉ tổ làm chậm việc bán hàng hằng ngày mà … thui.
NIỀM TIN (BELIEF)
Thời khởi nghiệp là: niềm tin của cả đội đặt hết vào một người, tin founder nói gì làm nấy, vì ngoài lời hứa vào con người đó ra thì chưa có gì khác… để tin.
Thời chuyên nghiệp, tức GSM lúc trước, là: niềm tin bị chia ra nhiều hướng vì đội ngũ bắt đầu đông hơn, mỗi người một tính cách, một background, dễ xảy ra chuyện người này muốn đi nhanh, người kia muốn đi chậm, như một đại gia đình đông con cháu, mỗi người một ý ^^
Còn ở AVES bây giờ, phải là: niềm tin vẫn còn nguyên khối vì chỉ có ba người, đây là lợi thế ngắn hạn cần tận dụng trước khi đội đông lên và niềm tin bắt đầu … pha loãng.
CÁCH HÀNH ĐỘNG
Thời khởi nghiệp là: hành động bằng mọi giá để tồn tại, một động lực rất lớn là bán được hàng, vấn đề dồn tới mỗi ngày và người chủ phải tự tay giải quyết, tính chất … không ổn định, sẵn sàng đổi hướng liên tục; sáng quyết cái này không hợp lý chiều đổi … luôn.
Thời chuyên nghiệp, tức GSM lúc trước, là: hành động đi qua hệ thống, qua chính sách lương thưởng, qua các tầng quản lý cấp trung, một quyết định phải qua nhiều bước trước khi thành việc và kết quả thực tế.
Còn ở AVES bây giờ, phải là: phải hành động đúng kiểu thời khởi nghiệp, tự tay làm, đổi hướng nhanh khi cần, không đợi họp hành qua nhiều lớp mới ra được quyết định.
BỐN TÍNH CÁCH SỐNG CÒN CỦA THỜI KHỞI NGHIỆP
Không sợ thất bại, chịu khó, kiên trì, liều lĩnh. Ở GSM, những vấn đề khó vẫn có, nhưng đã có nguồn lực tập đoàn đỡ phần lớn cú sốc, như đi ngoài mưa mà có người cầm dù che một phần. Ở AVES bây giờ, y hệt như lúc gây dựng GSM năm 2023, làm không tốt là mất tiền thật à nha, và quan trọng là … mất đúng tiền của mình, không có đường lui. Bốn tính cách và tâm thế này phải được xác định rõ ràng ngay từ khi bắt đầu dự án.
NHỮNG GÌ THỜI CHUYÊN NGHIỆP CÓ, MÀ AVES CHƯA NÊN VỘI CÓ
Một đội hình đông người dễ xung đột tầm nhìn, AVES chỉ ba người nên chưa gặp phải. Một sơ đồ tổ chức rõ ràng với mỗi người làm đúng một việc, AVES thì ai cũng phải kiêm mọi việc. Một tầng quản lý cấp trung để truyền mệnh lệnh xuống, AVES chưa cần vì chưa có ai để truyền lệnh xuống. Và đặc biệt là cái bẫy mang tên chạy theo trào lưu, tức là thấy ngành xe điện đang nóng rồi vội vàng chạy theo tốc độ thị trường thay vì tốc độ yêu mến và chấp nhận của chính sản phẩm mình đang làm ra để đưa ra thị trường …
Một cột mốc hay nhắc trong các buổi đào tạo của tui với team là: một công ty thường mất 5 đến 8 năm, đạt doanh thu 70 đến 100 tỷ đồng, quy mô 60 đến 100 người, mới thật sự cần … bước từ thời khởi nghiệp sang thời chuyên nghiệp (mốc tham khảo thôi nha, tuỳ ngành!). GSM vượt xa cột mốc đó chỉ trong 3 năm, với doanh thu và quy mô người lớn hơn gấp nhiều lần. Còn AVES hôm nay lại đứng dưới cả vạch xuất phát của chính cột mốc ấy, 30 tỷ đồng vốn điều lệ, ba người sáng lập. Đây là một cú đảo chiều hiếm khi xảy ra với cùng một người, trong cùng một quãng đời làm nghề.
Một buổi sáng ở hai thế giới
Thử hình dung một ngày bình thường ở vị trí cũ và vị trí mới sẽ thấy rõ khoảng cách đó lớn đến đâu. Ở GSM những tháng cuối, một buổi sáng của anh có thể bắt đầu bằng báo cáo vận hành của hàng chục nghìn xe cùng lúc ở sáu quốc gia, một cuộc họp về việc mở rộng sang thị trường mới, một quyết định phân bổ đội xe giữa các tỉnh đang tăng trưởng nóng.
Ở AVES bây giờ, một buổi sáng nhiều khả năng bắt đầu bằng việc tự tay gọi cho một xưởng cơ khí để hỏi tiến độ khuôn mẫu, tự ngồi tính lại giá thành một cụm pin sau khi tỷ giá linh kiện nhích lên 1 tí, và tự hỏi liệu 30 tỷ đồng đó đủ chạy được bao nhiêu tháng nữa trước khi sản phẩm đầu tiên ra thị trường vào mùa hè 2027 như đã hứa. Vẫn là công việc của một CEO, nhưng đổi hoàn toàn về bản chất, từ quản trị một cỗ máy đã chạy sang đích thân đi tìm xem cỗ máy đó nên được thiết kế ra sao.
Mang nhầm bản vẽ chuyên nghiệp
Tui hay nói về một khung gọi là Ngôi Nhà Vận Hành, phân biệt công ty đang vận hành kiểu khởi nghiệp và công ty đã vận hành kiểu chuyên nghiệp. Cái thú vị ở case này là anh vừa mới tự tay dựng xong một căn nhà chuyên nghiệp hoàn chỉnh ở GSM, có chiến lược rõ, có sơ đồ tổ chức, có bộ từ điển năng lực, có quy trình cho từng phòng ban, rồi tự nguyện bước ra khỏi nó để dựng lại một căn nhà khởi nghiệp từ nền tảng trống … trơn.
Rủi ro lớn nhất không phải là anh thiếu năng lực dựng nhà, anh đã chứng minh điều ngược lại. Rủi ro lớn nhất là mang nhầm bản vẽ chuyên nghiệp, tức là áp dụng thói quen của Ngôi Nhà Chuyên Nghiệp, quy trình phê duyệt nhiều lớp, kỳ vọng có phòng ban chuyên trách cho từng việc, tư duy mở rộng khi sản phẩm còn chưa có, vào một công ty ba người chưa có gì để mở rộng.
Cái đáng nói là anh không đi một mình. Người đồng sáng lập giữ vai trò thương mại từng là CEO của một hãng xe điện khác, từng là Phó tổng giám đốc phụ trách chính mảng xe máy điện của VinFast. Đây không phải một nhóm bạn khởi nghiệp non tay, mà là một đội ngũ có tài sản trải nghiệm thực chiến rất dày, chỉ đang thiếu đúng một thứ, đó là một sản phẩm được đưa ra thị trường phù hợp với phân khúc khách hàng và nguồn lực mình đang góp vào từ tiền thịt … của mình.
Điều đáng nghĩ lại
Nên nếu kỳ một (Về Pham Nhat Quan Anh) cho thấy năng lực có thể được rèn qua mười năm luân chuyển có chủ đích trong một tổ chức lớn, thì kỳ này cho thấy một chiều ngược lại ít ai để ý: có những năng lực chỉ có thể lấy lại được bằng cách tự nguyện đánh mất hết những tấm đệm đã có, ngồi xuống đúng cái ghế không ai bảo chứng cho mình nữa, và học lại cách sinh tồn từ đầu, dù trong đầu vẫn còn nguyên trí nhớ của một người từng đứng trên đỉnh cao.
Có một điều đáng công nhận rằng: cái danh tiếng anh để lại, từng đứng đầu hệ thống 186.000 xe, được Forbes gọi tên; tự nó là một dạng vốn… social capital… mà nhiều khi tiền không mua được. Nó không nằm trong bảng cân đối kế toán của AVES, nhưng nó là thứ khiến mấy anh chị em từng làm corporate, có chuyên môn và kinh nghiệm sâu trong ngành, dám cân nhắc bỏ ghế an toàn để về làm chung. Đi cùng một người đã chứng minh được năng lực dựng nhà một lần rồi, rủi ro cảm nhận nó khác hẳn so với đi theo một founder lần đầu kinh doanh.
Ngoài ra, ba năm đưa GSM lên vị trí dẫn đầu Đông Nam Á là điều không nhiều người làm được, và điều đó xứng đáng được ghi nhận và tôn trọng, trước khi nói đến bất cứ điều gì khác. Chúc anh Thanh giữ được đúng phần bản lĩnh đã tôi luyện suốt hành trình đó, và bản lĩnh … buông đúng phần hào quang cũ không còn phù hợp, để AVES có một khởi đầu xứng với người đang cầm lái ở giai đoạn … khởi nghiệp.
Kỳ ba, nhân vật cuối cùng của series này đi theo hướng thứ ba, từ một kỹ sư phần mềm ở Thung lũng Silicon, chưa từng cầm mỏ hàn, bước thẳng vào ngành sản xuất xe máy điện, và nhận ra áp dụng đúng một lời khuyên quản trị mà sách vở nào cũng dạy vào tình huống thực tế có thể trả giá rất lớn và … rất đắt. Chỉ khi đi xuyên qua, mới cảm nhận được.
#equitix
#phunglelamhai
#Nguyen_Van_Thanh
#AVES
#Vinfast
#Xanh_GSM
#startup
#xe_điện
Thông tin lớp học dành cho founder từ công ty khởi nghiệp dịch chuyển thành công ty chuyên nghiệp:
1. Lớp tài chính, điều hành HDQT và DHDCD, tại đây.
2. Lớp định giá, cấu trúc vốn, term-sheet và thiết lập chiến lược đầu tư cho founder, tại đây.
3. Lớp vận hành – Ngôi nhà vận hành DN để đạt mục tiêu tăng trưởng của công ty trong giai đoạn chuyên nghiệp hoá, tại đây.